Najczęstsze przyczyny wypadków przy pracy – rola zmęczenia i odwodnienia

Wypadki przy pracy nadal są istotnym problemem związanym z bezpieczeństwem pracowników. Według Głównego Urzędu Statystycznego w 2025 roku zgłoszono 66 733 osoby poszkodowane w wypadkach przy pracy. 486 osób zostało poszkodowanych w wypadkach ciężkich, a 189 w wypadkach śmiertelnych.

Najnowsze dostępne dane GUS pokazują, że problem nie zniknął również w 2026 roku. W pierwszym półroczu zgłoszono 33 081 osób poszkodowanych w wypadkach przy pracy – o 7,9% więcej niż w analogicznym okresie 2025 roku. W tym czasie odnotowano 214 wypadków ciężkich i 71 śmiertelnych.

Co stoi za tymi zdarzeniami? Wśród przyczyn wymienianych przez GUS dominują nieprawidłowe zachowania pracowników oraz problemy związane z organizacją pracy i stanowiska. Jedną z kategorii jest również stan psychofizyczny pracownika, który nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy. To właśnie w tym miejscu pojawiają się dwa tematy, które często są ze sobą łączone: zmęczenie i odwodnienie.

Nie oznacza to jednak, że można powiedzieć, że odwodnienie powoduje wypadki przy pracy. Takiego wniosku nie potwierdzają bezpośrednio statystyki GUS. Warto natomiast sprawdzić, co wiemy o wpływie zmęczenia i niedoboru płynów na funkcjonowanie człowieka podczas pracy oraz co pracodawca może zrobić, aby ograniczać związane z tym ryzyko.

Najczęstsze przyczyny wypadków przy pracy – co mówią dane GUS?

W najnowszych danych GUS za I kwartał 2026 roku nieprawidłowe zachowanie się pracownika odpowiadało za 40,3% wskazanych przyczyn wypadków przy pracy. Była to zdecydowanie najczęściej wskazywana kategoria. Dla porównania, w okresie styczeń–wrzesień 2025 roku udział tej kategorii wynosił 41,8%.

Szczegółowe zestawienie GUS za pierwsze trzy kwartały 2025 roku przedstawiało się następująco:

Przyczyna wypadku	Udział
Nieprawidłowe zachowanie się pracownika	41,8%
Niewłaściwe posługiwanie się czynnikiem materialnym przez pracownika	10,8%
Zdarzenie niezależne od pracodawcy lub pracownika, działanie osób trzecich lub zwierząt	7,0%
Niewłaściwa organizacja stanowiska pracy	6,8%
Niestosowanie się do poleceń oraz przepisów i zasad BHP	6,7%
Niewłaściwa organizacja pracy	5,7%
Wady konstrukcyjne lub niewłaściwe rozwiązania techniczne i ergonomiczne	5,1%
Stan psychofizyczny pracownika, niezapewniający bezpiecznego wykonywania pracy	2,6%

Warto zwrócić uwagę na jedną rzecz: te wartości nie sumują się do 100%. GUS wskazuje, że jeden wypadek może mieć kilka przyczyn. Dlatego w statystykach przyczyn jest więcej niż samych wypadków.

Szczególnie interesująca z perspektywy tego artykułu jest kategoria dotycząca stanu psychofizycznego pracownika. W pierwszych trzech kwartałach 2025 roku stanowiła 2,6% wskazanych przyczyn.

Nie znajdziemy natomiast w statystykach GUS osobnych kategorii „odwodnienie” czy „zmęczenie”. Nie można więc na podstawie danych GUS powiedzieć, ile wypadków zostało spowodowanych odwodnieniem.

Można natomiast zadać inne pytanie: czy zmęczenie i odwodnienie mogą wpływać na funkcjonowanie pracownika w sposób, który ma znaczenie dla bezpieczeństwa pracy?

Zmęczenie w pracy a bezpieczeństwo

Zmęczenie jest czymś więcej niż zwykłym uczuciem senności. Może pojawić się po niewystarczającej ilości snu, ale również w wyniku długiego czasu pracy, pracy zmianowej, dużego wysiłku fizycznego lub psychicznego, stresu czy pracy w wysokiej temperaturze.

Według National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH) zmęczenie może między innymi:

• spowalniać czas reakcji,
• obniżać poziom uwagi i koncentracji,
• ograniczać pamięć krótkotrwałą,
• pogarszać ocenę sytuacji i podejmowanie decyzji.

To ma znaczenie szczególnie tam, gdzie pracownik musi szybko reagować na zmieniające się warunki – na przykład podczas obsługi maszyn, prowadzenia pojazdów, pracy na wysokości, transportu wewnętrznego czy wykonywania powtarzalnych czynności wymagających stałej uwagi.

Zmęczenie nie oznacza oczywiście, że pracownik automatycznie spowoduje wypadek. Jest jednym z wielu czynników, które mogą wpływać na jego funkcjonowanie. Dlatego bezpieczeństwo pracy nie powinno być sprowadzane wyłącznie do pytania: „Czy pracownik zna zasady BHP?” Równie ważne jest pytanie: „Czy warunki, w których pracuje, pozwalają mu bezpiecznie wykonywać swoje zadania?”

Dlaczego tempo pracy może zwiększać problem?

Zmęczenie nie zawsze wynika z samego charakteru wykonywanej pracy. Znaczenie ma również sposób jej organizacji.

Długi czas wykonywania podobnych czynności, presja czasu, praca zmianowa, duże obciążenie fizyczne czy brak odpowiedniej regeneracji mogą sprawić, że utrzymanie uwagi staje się trudniejsze.

Potwierdzają to również materiały Państwowej Inspekcji Pracy. Wśród czynników wpływających na bezpieczeństwo pracy wskazywane są między innymi nadmierne obciążenie pracą, presja czasu oraz przewlekły stres. Mogą one obniżać koncentrację i zwiększać ryzyko popełniania błędów. Ma to szczególne znaczenie w pracy, w której nawet krótka chwila nieuwagi może mieć konsekwencje.

Przykładem może być operator maszyny, magazynier poruszający się po hali, kierowca, pracownik budowlany czy osoba wykonująca pracę na wysokości. W takich sytuacjach koncentracja nie jest tylko kwestią efektywności. Jest również elementem bezpieczeństwa.

Bezpieczne warunki pracy mają znaczenie

Co firmy mogą zrobić, aby lepiej zadbać o bezpieczeństwo i zdrowie pracowników? Sprawdź materiały przygotowane w ramach Europejskiego Tygodnia Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy.

Odwodnienie a koncentracja – co mówią badania?

Odwodnienie jest kolejnym czynnikiem, który może wpływać na samopoczucie podczas pracy. Do typowych objawów odwodnienia zalicza się między innymi:

• pragnienie,
• suchość w ustach,
• ból głowy,
• zmęczenie i osłabienie,
• zawroty głowy,
• problemy z koncentracją.

Oznacza to, że frazy takie jak „odwodnienie i ból głowy”, „ból głowy z odwodnienia” czy „zmęczenie a odwodnienie” mają również praktyczny kontekst związany z codziennym funkcjonowaniem w pracy. Trzeba jednak zachować ostrożność w interpretacji badań dotyczących wpływu odwodnienia na funkcje poznawcze.

Część badań wskazuje, że odwodnienie może pogarszać niektóre aspekty funkcjonowania poznawczego, w szczególności uwagę, funkcje wykonawcze i koordynację ruchową. Jedna z metaanaliz wykazała niewielkie, ale istotne statystycznie pogorszenie wyników poznawczych w warunkach odwodnienia.

Z drugiej strony istnieją również przeglądy systematyczne, które wskazują na niejednoznaczne wyniki. Nie wszystkie badania potwierdzają wpływ odwodnienia na wszystkie funkcje wykonawcze. Dlatego właściwy wniosek jest to:

Odwodnienie może wpływać na wybrane aspekty funkcjonowania poznawczego, ale nie ma podstaw, aby traktować je jako bezpośrednią przyczynę wypadków przy pracy.

Czy odwodnienie może powodować ból głowy?

Tak, odwodnienie może być jednym z czynników wywołujących ból głowy. Nie oznacza to jednak, że każdy ból głowy w pracy jest wynikiem niedoboru płynów.

Ból głowy może mieć wiele przyczyn – od niewyspania i stresu po migrenę, napięcie mięśniowe czy inne problemy zdrowotne.

Jeżeli jednak ból głowy pojawia się razem z pragnieniem, suchością w ustach, zmęczeniem, zawrotami głowy lub innymi objawami odwodnienia, warto potraktować go jako sygnał, że organizm może potrzebować uzupełnienia płynów. W przypadku utrzymujących się lub silnych objawów nie należy jednak zakładać, że ich przyczyną jest wyłącznie odwodnienie.

Odwodnienie a praca fizyczna

Ryzyko niedoboru płynów może być szczególnie istotne podczas pracy wymagającej wysiłku fizycznego.

Pracownik wykonujący intensywną pracę fizyczną może tracić więcej wody wraz z potem. Podobnie dzieje się podczas pracy w wysokiej temperaturze. W takich warunkach samo postawienie kilku butelek wody w pomieszczeniu socjalnym może nie być wystarczającym rozwiązaniem organizacyjnym.

Znaczenie ma przede wszystkim dostępność wody w miejscu i czasie, w którym pracownik jej potrzebuje. Dotyczy to między innymi:

• pracowników produkcji,
• magazynierów i operatorów,
• ekip budowlanych,
• pracowników drogowych,
• osób wykonujących pracę na zewnątrz,
• pracowników mobilnych i terenowych.

W przypadku tych grup warto uwzględnić charakter pracy przy planowaniu zarówno ilości wody, jak i sposobu jej udostępniania.

A co z pracownikami biurowymi?

Odwodnienie nie jest problemem wyłącznie osób wykonujących pracę fizyczną.

W biurze problem wygląda jednak inaczej.

Pracownik może przez kilka godzin wykonywać zadania wymagające koncentracji, uczestniczyć w spotkaniach i odpowiadać na wiadomości, jednocześnie odkładając picie wody na później. Problem z nawodnieniem nie zawsze wynika z braku wody. Czasem woda jest dostępna, ale pracownik po prostu o niej nie pamięta albo nie ma jej pod ręką.

Więcej o wpływie nawodnienia na koncentrację i codzienne funkcjonowanie pracowników piszemy w artykule „Jak picie wody wpływa na koncentrację i efektywność pracowników?”.

Jak pracodawca może ograniczać ryzyko związane ze zmęczeniem i odwodnieniem?

Nie istnieje jedno rozwiązanie, które wyeliminuje zmęczenie czy ryzyko wypadków. Dobre działania powinny obejmować organizację pracy, warunki stanowiska, szkolenia, przerwy i reagowanie na zagrożenia. W przypadku nawodnienia warto natomiast zadbać o kilka podstawowych elementów.

1. Zapewnij łatwy dostęp do wody

Woda powinna być dostępna tam, gdzie pracownicy rzeczywiście jej potrzebują. W biurze może oznaczać to kuchnię lub kilka punktów z wodą. Na produkcji czy w magazynie warto uwzględnić rozmieszczenie stanowisk i wielkość obiektu.

2. Dopasuj rozwiązanie do charakteru pracy

Inne potrzeby ma osoba pracująca przy komputerze, inne magazynier, a jeszcze inne pracownik wykonujący zadania w terenie. W przypadku pracowników mobilnych ważna jest możliwość łatwego zabrania wody ze sobą.

3. Zaplanuj zapas

Brak wody w połowie zmiany nie powinien być sytuacją, która wymaga improwizowanych zakupów. Warto uwzględnić liczbę pracowników, charakter pracy, sezonowość oraz okresy zwiększonego zapotrzebowania.

4. Nie czekaj na zgłoszenie braku

Jeżeli pracownik musi poinformować przełożonego, że skończyła się woda, problem pojawił się już wcześniej. Lepszym rozwiązaniem jest ustalenie odpowiedzialności za kontrolowanie zapasów i regularne dostawy.

5. Pamiętaj, że woda nie zastępuje innych działań BHP

To szczególnie ważne. Zapewnienie wody nie rozwiązuje problemu nadmiernego obciążenia pracą, niewystarczającej regeneracji, złej organizacji stanowiska czy braku odpowiednich środków ochrony.

Nawodnienie jest jednym z elementów dobrze zorganizowanego środowiska pracy, a nie zamiennikiem podstawowych zasad bezpieczeństwa.

Jak ocenić, czy firma zapewnia pracownikom odpowiednią ilość wody?

Najprościej zacząć od kilku pytań:

• Ilu pracowników korzysta z wody każdego dnia?
• Ilu z nich wykonuje pracę fizyczną?
• Czy pracownicy pracują w jednej lokalizacji, czy w kilku?
• Czy część zespołu pracuje w terenie?
• Czy zapotrzebowanie zmienia się sezonowo?
• Jak często zdarzają się braki?
• Kto odpowiada za zamówienia?
• Ile czasu zajmuje uzupełnienie zapasu?

Dopiero na tej podstawie warto ustalać wielkość zamówienia.

Podsumowanie: zmęczenie i odwodnienie to nie to samo co przyczyna wypadku

Najczęstsze przyczyny wypadków przy pracy są znacznie bardziej złożone niż jeden czynnik. Dane GUS pokazują, że największą kategorią pozostaje nieprawidłowe zachowanie pracownika. Wśród przyczyn pojawiają się również problemy związane z organizacją pracy, stanowiskiem, czynnikami materialnymi oraz stanem psychofizycznym pracownika.

Zmęczenie i odwodnienie nie są odrębnymi kategoriami w statystykach GUS dotyczącymi przyczyn wypadków.

Możemy natomiast powiedzieć, że zmęczenie wpływa na uwagę, czas reakcji i podejmowanie decyzji, a odwodnienie może powodować między innymi ból głowy, zmęczenie i problemy z koncentracją. Badania dotyczące wpływu odwodnienia na funkcje poznawcze nie są całkowicie jednoznaczne, dlatego nie należy przedstawiać go jako bezpośredniej przyczyny wypadków.

Z perspektywy pracodawcy ważniejszy jest praktyczny wniosek: bezpieczne środowisko pracy to nie tylko procedury i wyposażenie. To również warunki, które pozwalają pracownikowi wykonywać swoje zadania bez niepotrzebnych dodatkowych obciążeń.

Źródła, na których oparłem artykuł:

• GUS – najnowsze dane: w I półroczu 2026 r. 33 081 osób poszkodowanych, 214 wypadków ciężkich i 71 śmiertelnych. Główny Urząd Statystyczny
• GUS – w 2025 r. 66 733 osoby poszkodowane, 486 wypadków ciężkich i 189 śmiertelnych. Główny Urząd Statystyczny
• GUS – szczegółowe zestawienie przyczyn za I–III kwartał 2025 r., w tym 41,8% dla nieprawidłowego zachowania i 2,6% dla stanu psychofizycznego. Główny Urząd Statystyczny
• GUS – w I kwartale 2026 r. nieprawidłowe zachowanie pracownika stanowiło 40,3% wskazanych przyczyn. Główny Urząd Statystyczny
• CDC/NIOSH – wpływ zmęczenia na czas reakcji, uwagę, koncentrację i ocenę sytuacji. Centra Kontroli i Prewencji Chorób
• PubMed – badania dotyczące wpływu odwodnienia na funkcje poznawcze; wyniki wskazują na możliwy wpływ na uwagę i funkcje wykonawcze, ale literatura nie jest całkowicie jednoznaczna. PubMed
• PubMed – przegląd dotyczący związku odwodnienia z bólem głowy. PubMed
• Państwowa Inspekcja Sanitarna – objawy odwodnienia obejmujące m.in. ból głowy, zmęczenie i zaburzenia koncentracji.